Beweging op elk niveau, Esther van der Salm

Herstel is niet teruggaan naar hoe het was "Ik wil gewoon weer de oude worden." Een voor ons veel gehoorde uitspraak. Maar als juist de manier waarop iemand vroeger leefde, werkte of met zichzelf omging uiteindelijk heeft bijgedragen aan de uitval... waarom zou dat dan nu het einddoel zijn? Tijdens onze coaching gaat herstel daarom niet over teruggaan. Veel interessanter is de vraag: "Wie wil je zijn als je straks weer aan het werk bent?" Misschien iemand die eerder grenzen aangeeft, beter luistert naar signalen van het lichaam of niet pas in beweging komt als de rek er helemaal uit is. Niet omdat je een ander mens wordt, maar omdat je ontdekt dat een andere manier van reageren beter bij je past. Dat is voor mij herstel. Niet teruggaan naar hoe het was. Maar een versie van jezelf die beter past bij wie je wilt zijn.

Je hoort niet altijd wat iemand zegt. Je hoort vaak wat jij dénkt dat iemand bedoelt. We denken vaak dat we elkaar begrijpen. Iemand vertelt iets. De ander luistert. En toch ontstaan juist daar regelmatig misverstanden. Niet omdat iemand niet goed luistert, maar omdat we woorden vaak aanvullen met ons eigen verhaal. Daardoor reageren we soms niet op wat de ander zegt, maar op de betekenis die we er zelf aan geven. Juist daarom stel ik tijdens een coachgesprek regelmatig een simpele vraag: "Hoe bedoel je dit?" Opvallend vaak blijkt de ander iets heel anders te bedoelen. Niet omdat iemand zich eerder onduidelijk heeft uitgedrukt, maar omdat er ruimte ontstaat om beter te verwoorden wat er eigenlijk bedoeld wordt. En soms blijkt de ander iets heel anders te hebben gehoord. En daarmee verdwijnt de spanning in een gesprek regelmatig vanzelf. Niet omdat iemand verandert, maar omdat er weer nieuwsgierigheid ontstaat. Misschien begint écht luisteren wel met één simpele vraag: "Hoe bedoel je dit?"

Wat een wandeling vaak blootlegt wat een vergaderruimte niet laat zien. Vorige week liep ik met een cliënt door de natuur. Het regende. Niet een beetje, maar gewoon typisch Nederlands weer. Dus daar liepen we. Met een paraplu, een waterdichte jas, bergschoenen en modder onder onze schoenen. En toch gingen we. Tijdens de wandeling hadden we het over een situatie waar deze cliënt al maanden mee worstelde. Aan tafel waren daar al vaker gesprekken over gevoerd. Goede gesprekken ook. Maar buiten gebeurde iets anders. Er stond een stevige windkracht 6 en al banjerend liepen we ertegenin. Op een gegeven moment bleef hij staan. Ik vroeg hem wat er gebeurde. Hij richtte zich op, keek voor zich uit en zei: “Eigenlijk voelt de manier waarop ik werk precies zo als net. Ik blijf duwen en trekken, vechten voor elke centimeter, maar alles kost energie.” Daar, tegen de wind in, en hij zo zijn best deed om vooruit te komen, werd het ineens zichtbaar. Geen theorie. Geen model. Alleen een ervaring die alles samenvatte. Dat moment ontstond niet omdat mijn vraag zo bijzonder was. Het ontstond omdat de omgeving ineens meedeed. De natuur levert soms metaforen aan waar wij zelf niet op waren gekomen. Ondertussen gebeurt er nog iets. Mensen komen letterlijk in beweging. Niet om te presteren en niet omdat er een bepaald tempo gehaald moet worden. Gewoon bewegen zonder prestatiedruk. De zintuigen gaan als vanzelf een grotere rol spelen. Mensen kijken om zich heen, horen vogels, voelen de wind en ruiken de geur van vers gemaaid gras. Ja, soms leidt de natuur af. En dat is prima. Wat ik vooral zie, is dat mensen weer meer in hun lijf komen en minder in hun hoofd zitten. Het gepieker en denken in cirkeltjes maken plaats voor voelen en ervaren. De natuur draagt daar op een heel natuurlijke manier aan bij. Geen zweverig gedoe. Wel inzichten waar mensen soms al weken of maanden naar op zoek waren. Want een inzicht dat je zelf daadwerkelijk ‘ervaart’, beklijft vaak beter dan een goed advies. Dat is waarom wij zo graag buiten coachen. Niet omdat een vergaderruimte verkeerd is. Maar omdat de natuur soms helpt woorden te geven aan wat eerder nog niet lukte. Misschien ontstaan de mooiste inzichten wel op momenten waarop we even minder analyseren en juist meer ervaren.

Je hoeft niet alles te begrijpen om verder te kunnen. We willen graag begrijpen waarom we doen wat we doen. Logisch. Want als we weten waar bepaald gedrag vandaan komt, voelt het alsof we het ook kunnen veranderen. "Maar waarom blijf ik zo hangen in het waarom?" vroeg een client laatst. Begrijpelijk. "En stel dat je het antwoord nooit helemaal vindt... hoe wil je er vanaf vandaag dan mee omgaan?" vroeg ik. Het bleef even stil. Niet omdat er geen antwoord was. Maar omdat de vraag ineens ergens anders over ging. Natuurlijk kan inzicht helpend zijn. Het geeft woorden aan wat je ervaart en soms ook begrip voor jezelf. Maar inzicht alleen verandert nog geen gedrag. Tijdens onze coaching draait het daarom niet alleen om begrijpen. Veel belangrijker is dat je gaat ervaren wat een andere manier van denken, reageren of handelen je oplevert. Juist dát maakt dat verandering niet voelt als een opgave, maar als een uitnodiging naar jezelf. Misschien zit de grootste winst niet in begrijpen waarom je doet zoals je doet, maar in ervaren dat het ook anders kan. Dat snijdt hout.

Niet alles wat op een burn-out lijkt, is een burn-out. Wanneer iemand uitvalt, wordt vaak als eerste gekeken naar het werk. Dat is logisch. Daar vindt de ziekmelding plaats, daar wordt het verzuim zichtbaar en daar ontstaat de behoefte om te begrijpen wat er gebeurd is. Alleen is de werkelijkheid regelmatig ingewikkelder. Ik sprak onlangs een medewerker die ervan overtuigd was dat het werk het probleem was. De agenda was vol, de energie laag en de concentratie nam af. Op het eerste gezicht leek het een bekend verhaal. Totdat we verder praatten. Er bleek thuis veel meer te spelen dan op het werk. Mantelzorg. Zorgen om een familielid. Slecht slapen. Continu ‘aan’ staan. Dingen die niet zichtbaar waren voor collega’s of leidinggevenden, maar wel iedere dag energie kostten. Maar ja. Soms ligt de oorzaak vooral op het werk. Soms vooral thuis. En meestal loopt het door elkaar heen. Misschien is dat ook niet zo vreemd. Mensen laten hun privéleven niet achter bij de voordeur van kantoor. En andersom nemen ze hun werk niet zomaar thuis van zich af. Daarom geloof ik dat duurzame inzetbaarheid over meer gaat dan werkdruk, takenpakketten of functiebeschrijvingen. Wie alleen naar het werk kijkt, mist soms een belangrijk deel van het verhaal. En andersom geldt dat ook. Misschien is dat wel één van de redenen waarom er achter een ziekmelding vaak meer schuilgaat dan we aan de buitenkant kunnen zien.

"Zo ben ik nu eenmaal." Het is een zin die we gemakkelijk uitspreken. "Zo ben ik nu eenmaal." Alsof daarmee alles gezegd is. Natuurlijk hebben we allemaal onze eigen persoonlijkheid. De één is van nature wat gevoeliger, de ander ondernemender of juist bedachtzamer. Dat is voor een deel wie we zijn. Maar in de loop van de jaren ontwikkelen we óók gewoontes. Manieren waarop we omgaan met situaties, onszelf beschermen of reageren op anderen. We zeggen dan: "Ik ben nu eenmaal een pleaser." "Ik ben gewoon perfectionistisch." "Ik kan nou eenmaal slecht grenzen aangeven." "Zo zit ik nu eenmaal in elkaar." Maar is dat wel zo? Of is het gedrag dat je jezelf, vaak zonder dat je het doorhad, hebt aangeleerd? Gedrag dat je misschien jarenlang heeft geholpen, maar je vandaag steeds meer energie kost? Tijdens onze coaching hoef je niets af te leren. Veel liever onderzoeken we samen: "Hoe zou je het liefst in zo'n situatie willen (kunnen) reageren?" Door dat samen te ervaren en zélf te merken wat het je oplevert, voelt het niet als een opgave, maar als een uitnodiging naar jezelf. Je ervaart meer rust. Meer ruimte. Meer regie. En juist daardoor ontstaat vaak vanzelf de motivatie om die nieuwe manier van reageren steeds vaker in te zetten. Niet omdat het moet, maar omdat je merkt dat het meer klopt bij hoe je wil dat het gaat. Op een manier die haalbaar is, reëel en vooral bij jou past. Juist daar ontstaat weer ruimte. Niet omdat de omstandigheden ineens veranderen, maar omdat je ontdekt dat je vaak meer invloed hebt dan je vooraf dacht. Niet altijd op wat er gebeurt, wél op hoe je ermee omgaat. Misschien zit er wel veel meer beweging in wie je bent (hoe je doet) dan je ooit hebt gedacht.